Gang naar Oud Haerlem

Heemskerk had vroeger maar liefst 10 kastelen, omdat Heemskerk van oudsher de uitvalsbasis was voor de adel in Holland. Volgens de mythe loopt onder deze kastelen een gangenstelsel. De Dorpskerk is daarbij het middelpunt of 'centraal station' vanwege de centrale plek.

Van alle kastelen die Heemskerk heeft gehad, spreekt kasteel Oud Haerlem misschien wel het meest tot de verbeelding. De vesting van ridder Simon van Haerlem stond pas zo'n 100 jaar toen het in 1351 met de grond gelijk werd gemaakt door het leger van graaf Willem V. Pas in 1938 - toen de 1e vliegtuigen over het gebied vlogen - zijn de contouren van het kasteel herontdekt in een weiland ten zuidoosten van het toenmalige dorp.
Tijdens archeologisch onderzoek op het terrein van Oud Haerlem tussen 1960 en 1965 werden (tegelijk met de zeldzame vondst van de bronsschat met schalen, potten en pannen) 3 sleutels gevonden. Helaas moeten we blijven raden waar de sleutels voor gebruikt werden.

Op de plek van het kunstwerk, in het oude centrum van Heemskerk heeft nooit een kasteel gestaan, maar historisch onderzoek en archeologische opgravingen brachten wel een lange geschiedenis aan het licht. Aan de oostkant van de Dorpskerk is een put uit de 12e eeuw gevonden, net buiten de bestaande kerkmuur. Ook laten oude kaarten zien dat de Dorpskerk vroeger onderdeel was van een groter religieus complex. Aan het huidige Burgermeester Nielenplein, aan de andere kant van de kerk, zou de orde van Sint Jan een standplaats hebben gehad. Onder de bakkerij die daar vroeger stond is in 1960 een ondergrondse gewelfde ruimte ontdekt. Dit blies de geruchten over het gangenstelsel nieuw leven in. Nog spannender misschien is de stenen trap die verborgen is onder de grafsteen van Jan Deutz, heer van Heemskerk en vroegere bewoner van kasteel Assumburg, achter de dorpskerk.

Een bank in de Franse-lelievorm uit de kasteeltuin Van Assumburg loopt uit in een stenen put. De put verbergt een luik, versierd met het zegel van ridder Simon van Haerlem. In het sleutelgat is een sleutel gestoken, aan een bosje met nog twee sleutels: het zijn de sleutels die in de jaren '60 in het weiland zijn gevonden. Is dit de ingang van de onderaardse gang naar het voormalige kasteel?